პალიატიური მედიცინა

სამედიცინო ეთიკა და დეონტოლოგია

NOTA BENE

კვლევა

გაიდლაინი

პრეს–რელიზი

სიახლეები

ახალი მეთოდები

მიმოხილვა

CASE REPORT

კლინიკური კვლევა

ჩვენი თანამედროვე

ლიტერატურული გვერდი


ძებნისთვის ჩაწერეთ
4 ან მეტი სიმბოლო



მორფინი [5.00]

საზარდულის თიაქრების ღია პროთეზირებადი პლასტიკის ალტერნატივა – დესარდას მეთოდი [5.00]

მემკვიდრული თრომბოფილიის მოლეკულურ-გენეტიკური ასპექტები და მისი როლი თრომბოზის პათოგენეზში [5.00]

E ვიტამინის შემცველი კონტაქტური ლინზები გლაუკომის სამკურნალო [5.00]

მილდრონატი®-ს ეფექტურობა სტენოკარდიის მკურნალობის დროს სტანდარტულ თერაპიასთან კომბინაციაში [5.00]


მოზრდილთა წელის ტკივილი [14235]

პრაქტიკული რჩევები პალიატიური მედიცინით დაკავებულ ექიმებს [13484]

პერინატალური ინფექციები [12741]

ეთიკა ონკოლოგიაში [10747]

მემკვიდრული თრომბოფილიის მოლეკულურ-გენეტიკური ასპექტები და მისი როლი თრომბოზის პათოგენეზში [9677]


თემების რაოდენობა: 24
კომენტარები: 1

მემკვიდრული თრომბოფილიის მოლეკულურ-გენეტიკური ასპექტები და მისი როლი თრომბოზის პათოგენეზში

ავტორი: მ. აბაშიძე,1 ნ. ფირცხელანი,2 ლ. მახალდიანი 1
1 ჰემატოლოგიისა და ტრანსფუზიოლოგიის ს/კ ინსტიტუტი; 2 თსსუ–ს მოლეკულური და სამედიცინო გენეტიკის დეპარტამენტი
M. Abashidze,1 N. Pirtskhelani,2 L. Makhaldiani 1
1 Institute of Hematology and Transfusiology; 2 TSMU Department of Molecular and Medical Genetic Molecular-Genetical aspects of Inherited
Thrombophilia and Their Role in the Pathogenesis of Thrombosis

>>  Thrombosis is a major medical problem, annually affecting 1 in 1000 idividuals. It is a typical multifactorial disease, involving both genetic and circumstantial risk factors that affect a delicate balance between procoagulant and anticoagulant forces. In the last 50 ears, the molecular basis of blood coagulation and the anticoagulant systems that control it have been elucidated. This has laid the foundation for discoveries of both common and rare genetic traits that tip the natural balance in favor of coagulation, with a resulting lifelong increased risk of venous thrombosis. Multiple mutations in the genes for anticoagulant proteins such as antithrombin, proteinC, and protein S have been identified and constitute important risk factors.Two single mutations in the genes for coagulation factor V (FVLeiden) and prothrombin (20210G>A), resulting from approximately 20000-year-old mutations with subsequent founder effects, are common in the general population and constitute major genetic risk factors for thrombosis.


თანამედროვე მედიცინის მნიშვნელოვანი მიღწევების მიუხედავად, არტერიული და ვენური თრომბოზი და მასთან დაკავშირებული გართულებები გლობალური მედიკო-სოციალური პრობლემაა. აღნიშნული პრობლემისადმი დიდი ინტერესი პირველ რიგში აიხსნება მისი დიდი კლინიკური მნიშვნელობით, რადგან თრომბოზი და მასთან დაკავშირებული გართულებები სიკვდილიანობისა და ინვალიდიზაციის ძირითდი მიზეზია მთელს მსოფლიოში. ამერიკის შეერთებულ შტატებში წელიწადში დაახლოებით ათას მოსახლეზე ერთს უვითარდება ღრმა ვენების თრომბოზი და აღნიშნული პრობლემით ჰოსპიტალიზირებულ პაციენტთა რაოდენობა წლიურად 250 000-ია. მათ შორის დაახლოებით 50 000 შემთხვევა რთულდება ფატალური ფილტვის არტერიის თრომბოემბოლიით,1,2 ასაკის მატებასთან ერთად თრომბოზული გართულებების სიხშირე მკვეთრად მატულობს (დიაგრამა 1). საქართველოში მემკვიდრულ თრომბოფილიაზე (თრომბოზებისადმი მიდრეკილება) და თრომბოზის პათოგენეზში მის როლზე ძალიან მცირე ინფორმაცია მოიპოვება.
„რისკ-ფაქტორი“ ღრმა ვენების თრომბოზის პათოგენეზის თანამედროვე კონცეფციის ქვაკუთხედია, გამოხატავს რა ნებისმიერ მდგომარეობას, რა დროსაც არსებობს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი რისკ-ფაქტორის არსებობასა და ღრმა ვენების თრომბოზის შემთხვევების სიხშირეს შორის. დღეისათვის უკვე დადგენილია ღრმა ვენების თრომბოზის განვითარების მთელი რიგი რისკ-ფაქტორები, მათ შორის მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია თრომბოფილიის ფენომენს. ტერმინი „თრომბოფილია“ აღნიშნავს ინდივიდის მიდრეკილებას თრომბოზებისადმი, რომელიც გამოწვეულია ჰემოსტაზის სისტემის გენეტიკური (ჰემოსტაზის ნორმალური ფუნქციონალური აქტივობის რეგულაციაში მონაწილე გენების მუტაცია) ან მეორადი (შეძენილი) დარღვევებით (ცხრ. 1), მისი ზუსტი დიაგნოსტირება პრინციპულად მნიშვნელოვანია, რადგან მკურნალობისა და პროფილაქტიკის სრულიად განსხვავებულ მიდგომასა და ტაქტიკას საჭიროებს.
უკანასკნელი 20 წლის განმავლობაში ინტერესი გენეტიკურად დეტერმინირებული თრომბოფილიისადმი მსოფლიოში გაიზარდა, რაც განპირობებულია ჰემოსტაზიოლოგიაში დიდი მიღწევებით (ამ სფეროში მოლეკულურ-გენეტიკური კვლევების დანერგვა) და თრომბოფილური მდგომარეობების შემთხვევების გახშირებით. რევოლუცია ამ სფეროში მოხდა მას შემდეგ, რაც სულ რაღაც თხუთმეტიოდე წლის წინ აღმოჩენილი იქნა სისხლის შემადედებელი II და V პლაზმური ფაქტორების (F II პროთრომბინი – 20210G/A; FVლეიდენი – 1691G/A) და ასევე ჰომოცისტეინის მეტაბოლიზმში მონაწილე ფერმენტის მეთილენტეტრაჰიდროფოლატრედუქტაზას (MTHFR-677C/T) მაკონტროლებელი გენების წერტილოვანი მუტაციები, აღნიშნული მუტაციები თრომბოზის ყვალაზე ხშირ გენეტიკურ რისკ-ფაქტორს წარმოადგენს. მრავალი კვლევის შედეგად დადასტურდა მათი კავშირი თრომბოზულ გართულებებთან, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ასაკის პაციენტებში.
პროტეინი C (ფიზიოლოგიურ ანტიკოაგულანტი) არის K ვიტამინ დამოკიდებული გლიკოპროტეინი (სურ. 1), რომელიც სინთეზირდება ჰეპატოციტების მიერ და ცირკულირებს პროფერმენტის სახით. სისხლის შედედების გარკვეულ ეტაპზე წარმოქმნილი თრომბინი უკავშირდება ენდოთელიუმზე არსებულ თრომბომოდულინს, რაც იწვევს პროტეინ C აქტივაციას (სურ. 2, 3), რაც საბოლოო ჯამში სრულდება Va და VIIIa ფაქტორების ინაქტივაციით (სურ. 4). 1993 წელს B.Dahl­back-ის და თანაავტორთა მიერ პირველად იქნა აღწერილი ე.წ. აქტივირებული პროტეინ C-სადმი რეზისტენტობის ფენომენი (APCR),3 მოგვიანებით გაირკვა, რომ მისი მიზეზი იყო არა თვით პროტეინ C-ს მოლეკულური დეფექტი, არამედ სისხლის შედედების V პლაზმური ფაქტორის გენის წერტილოვანი მუტაცია. V პლაზმური ფაქტორის გენი ლოკალიზებულია I ქრომოსომაზე და შედგება 25 ეკგზონისაგან, მუტაციის შემთხვევაში 1691 პოზიციაში ხდება ნუკლეოტიდ გუანინის ჩანაცვლება ადენინით (FVLeiden-1691G/А). აღნიშნული ანომალიის არსებობისას პროტეინ C ანტიკოაგულანტურ ეფექტს კარგავს, რადგან აქტივირებული V ფაქტორის ინაქტივაციას ვერ ახერხებს, რაც საბოლოო ჯამში თრომბოზებისადმი გენეტიკურ წინასწარგანწყობას იწვევს. FVლეიდენის გავრცელების სიხშირე დამოკიდებულია ეთნიკურ წარმომავლობაზე. ევროპისა და ამერიკის საერთო პოპულაციაში აღნიშნული მუტაციის გავრცელების საშუალო მაჩვენებელი მერყეობს 3-დან 7%-მდე, ზოგან კი 15% აღწევს.4 მუტაციის ჰეტეროზიგოტურ მტარებლებს თრომბოზული გართულებების დაახლოებით 7-ჯერ, ხოლო ჰომოზიგოტურისას 80-ჯერ მაღალი რისკი აქვთ.5 პროთრომბინი K ვიტამინ დამოკიდებული სისხლის შედედების II ფაქტორია, რომელიც ასევე სინთეზირდება ჰეპატოციტების მიერ. სისხლის შედედების მეორე ფაზაში პროთრომბინაზული კომპლექსის საშუალებით (FXa + FVa + Ca + ფოსფოლიპიდები) იგი გარდაიქმნება თრომბინად – IIa, ამ უკანასკნელის საშუალებით ხდება ფიბრინოგენის ტრანსფორმაცია ფიბრინში. პროთრომბინის გენის მუტაცია უფრო მოგვიანებით 1996 წელს იქნა აღმოჩენილი.8 FFII გენი ლოკალიზებულია მე-11 ქრომოსომაზე და შედგება 14 ეგზონისაგან. მუტაციის შემთხვევაში, 20210 პოზიციაში, ნუკლეოტიდ გუანინის ჩანაცვლება ხდება ადენინით (სურ. 5), ეს უკანასკნელი ლოკალიზებულია გენის არატრანსლირებად პრომოტორულ უბანში, ამ დროს სინთეზირებული პროთრომბინის მოლეკულურ-ქიმიური შემადგენლობა ნორმალურია, თუმცა გაძლიერებულია გენის ექსპრესია. აღნიშნული მუტაციის მატარებლების 30%-ში პროთრომბინის კონცენტრაცია ნორმასთან შედარებით 1,5–2,0-ჯერ მაღალია. ევროპისა და ამერიკის საერთო პოპულაციაში აღნიშნული მუტაციის გავრცელების საშუალო მაჩვენებელი მერყეობს 1-დან 4%-მდე.6,7 მუტაციის ჰეტეროზიგოტურ მატარელებს თრომბოზული გართულებების რისკი 3-ჯერ მაღალი აქვთ.8 ზემოთ განხილული ორივე მუტაციის გადაცემა ხდება აუტოსომურ-დომინანტური ტიპით.
უკანასკნელ წლებში შეინიშნება იმ კვლევების რიცხვის ზრდა, რომელიც ეხება ჰიპერჰომოცისტეინემიას, როგორც თრომბოფილიის განვითარების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიზეზს. ითვლება, რომ ჰიპერჰომოცისტეინემია წარმოადგენს არტერიული და ვენური თრომბოზის განვითარების დამოუკიდებელ რისკ-ფაქტორს. პირველი ჰიპოთეზა ჰიპერჰომოცისტეინემიასა და თრომბოზულ გართულებებს შორის პათოგენეტიკური კავშირის არსებობის შესახებ ეკუთვნის M. McGully-ის.8 ჰომოცისტეინი გოგირდ-შემცველი ამინომჟავაა, რომელიც არ შედის ცილების შემადგენლობაში. მისი მეტაბოლიზმი მიმდინარეობს ორი გზით, ერთ-ერთი გზაა რემეთილირება, რომელიც ხორციელდება ფერმენტ მეთილენ-ტეტრაჰიდროფოლატრედუქტაზას (MTHFR) მეშვეობით და მეტაბოლიზმის საბოლოო პროდუქტს მეთიონინი წარმოადგენს. ჰიპერჰომოცისტეინემიის ყველაზე ხშირი გენეტიკურად დეტერმინირებული მიზეზია MTHFR გენის წერტილოვანი მუტაცია, როდესაც 677 პოზიციაში ნუკლეოტიდი ციტოზინი ჩანაცვლებულია თიმიდინით. აღნიშნული გენი ლოკალიზებულია I ქრომოსომაზე. მუტაციის შემთხვევაში ფერმენტ MTHFR აქტივობა ქვეითდება 50%-მდე და ვითარდება ჰიპერჰომოცისტეინემია, რომელიც იწვევს თრომბოციტების აგრეგაციის მატებას, ენდოთელიუმის მიერ NO სინთეზის დაქვეითებას და ასევე ტოქსიკურად მოქმედებს ენდოთელიუმზე და იწვევს მისი პროკოაგულანტური აქტივობის გაზრდას. ამ უკანასკნელი მუტაციის დამემკვიდრება ხდება აუტოსომურ-რეცესიული ტიპით.
არტერიული და ვენური თრომბოზების და ასევე სამეანო პათოლოგიების (ვადამდე მიუტანელი ორსულობა, მორეციდივე სპონტანური აბორტები, ნაყოფის საშვილოსნოსშიდა სიკვდილი, ნაადრევი მშობიარობა, ფეტოპლაცენტარული უკმარისობა, გესტოზი) დროს აუცილებელია ფართოდმიღებული ჰემოსტაზის ფუნქციონალური აქტივობის შესაფასებელ ტესტებთან ერთად შესრულდეს ზემოთ აღნიშნული გენების მუტაციის დეტექციისათვის მოლეკულურ-გენეტიკური კვლევები, თუმცა კვლევების მაღალი თვითღირებულების გამო აუცილებელია მკაცრად განისაზღვროს ის კრიტერიუმები, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც გამართლებული იქნება კვლევების შესრულება (ცხრ. 2).
აშშ-ში და ასევე, ევროპის უმრავლეს ქვეყანაში უკვე დანერგილია და სამედიცინო პრაქტიკაში ფართოდ გამოიყენება ზემოთ აღნიშნული მუტაციების დეტექციისათვის მოლეკულურ-გენეტიკური სადიაგნოსტიკო კვლევები (პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია). საქართველოში ამ მუტაციების კვლევა არ ხდებოდა, რაც გამოწვეული იყო სადიაგნოსტიკო კვლევებისათვის საჭირო თანამედროვე გენეტიკური ლაბორატორიისა და კვლევის განმახორციელებელი კვალიფიციური კადრების არარსებობით. ანგიოლოგების, გენეტიკოსებისა და ჰემატოლოგების ერთობლივი ძალისხმევით ჩვენს ქვეყანაშიც შესაძლებელი გახდა აღნიშნული დიაგნოსტიკური კვლევების ჩატარება, კერძოდ, სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ბაზაზე სულ რამდენიმე თვეა, რაც სრულდება ზემოთ აღნიშნული გენების მუტაციის დეტექციის მოლეკულურ-გენეტიკური დიაგნოსტიკური კვლევები. დღევანდელ დღეს აუცილებელია ჩვენს ქვეყანაშიც პრინციპულად შეიცვალოს აღნიშნული საკითხისადმი მიდგომა და სათანადო ყურადღება მიექცეს თრომბოზის პათოგენეზში გენეტიკური წინასწარგანწყობის დიდ როლს, ასევე აუცილებელია სამედიცინო პრაქტიკაში ფართოდ დაინერგოს ზემოთ აღნიშნული კვლევები, რაც საგრძნობლად შეამცირებს თრომბოზული გართულებებით გამოწვეულ სიკვდილიანობას.

ლიტერატურა

ნანახია: 9676 | შეფასებულია: 1 | რეიტინგი: [5.00]  



შეფასება

შესაფასებლად გაიარეთ ავტორიზაცია, ან დარეგისტრირდით


კომენტარები

კომენტარის დასამატებლად გაიარეთ ავტორიზაცია, ან დარეგისტრირდით



სახელი

პაროლი


2010 | მაისი–ივნისი | 16

2010 | მარტი–აპრილი | 15

2010 | იანვარი–თებერვალი | 14

2009 | ნოემბერი–დეკემბერი | 13

2009 | სექტემბერი–ოქტომბერი | 12

2009 | ივლისი–აგვისტო | 11

2009 | მაისი–ივნისი | 10

2009 | მარტი–აპრილი | 9

2009 | იანვარი–თებერვალი | 8

2008 | ნოემბერი–დეკემბერი | 7

2008 | სექტემბერი–ოქტომბერი | 6

2008 | ივლისი–აგვისტო | 5

2008 | მაისი–ივნისი | 4

2008 | მარტი–აპრილი | 3

2008 | იანვარი–თებერვალი | 2

2007 | ნოემბერი–დეკემბერი | 1


ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტრო

თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი

ქართული google


დარეგისტრირებულია: 526

ამჟამად საიტზეა: 2

თქვენ ხართ სტუმარი No: 1248039


საიტის ავტორი: კობა კურტანიძე
© Copyright 2009-2017 MODERNPUBLISHING.GE
საიტზე არსებული მასალის გამოყენება ან გავრცელება, საიტის ადმინისტრაციის ნებართვის გარეშე, აკრძალულია.